..:::Χριστιανος:::..

Jak zapewne zainteresowani wiedzą usystematyzowana nauka o prawowierności kultu ikon ikonodulia (- dosł: niewolnicza służba ikonom) została zawarta w orzeczeniach VII ekumenicznego soboru w Nicei A.D.787. Ojcowie soborowi zaznaczyli fundamentalną różnicę między składaniem czci Bogu, a kultem ikon – tak też kult należny tylko Bogu to προσκύνησις λατρευτική (proskynesis latreutike) czyli pokłon czci, natomiast w stosunku do ikon (oraz świętych) προσκύνησις τιμητική (proskynesis timetike) co można przetłumaczyć na pokłon szacunku.

Niestety ikonoklaści, jakimi są protestanci zdają się nie rozumieć zaznaczonej, być może subiektywnej różnicy i twierdzą że προσκύνησις λατρευτική jak i προσκύνησις τιμητική należne są TYLKO Bogu. Twierdzenie te jest bliskie prawdzie, jednakże jak to często się zdarza o fałszywości decyduje niuans.

Jak postaram się za pomocą Pisma Świętego ukazać, hołd możemy składać tak Bogu jak i ludziom z tą różnicą że nie każdy kult jest taki sam.

Najjaskrawszym przykładem oddania czci jest pokłon tak zwany “czołobitny”, taki to hołd składają wszystkie narody Chrystusowi:

Któż by się nie bał, o Panie, i Twego imienia nie uczcił? Bo Ty sam jesteś Święty, bo przyjdą wszystkie narody i padną na twarz przed Tobą, bo ujawniły się słuszne Twoje wyroki. Ap 15:4
τις ου μη φοβηθη κυριε και δοξασει το ονομα σου οτι μονος οσιος οτι παντα τα εθνη ηξουσιν και προσκυνησουσιν ενωπιον σου οτι τα δικαιωματα σου εφανερωθησαν

Użyty tu termin proskynesousin (od formy proskyneo) występuje także w Starym Testamencie w Septuagincie (dalej LXX).

Niechaj ci służą ludy i niech ci pokłon oddają narody. Bądź panem twoich braci i niech ci pokłon oddają synowie twej matki! Rdz 27:29
29και δουλευσατωσαν σοι εθνη και προσκυνησουσιν σοι αρχοντες και γινου κυριος του αδελφου σου και προσκυνησουσιν

Tak w Apokalipsie jak i księdze Początków pada ten sam czasownik – oddawać pokłon. Interesujące może wydać się tłumaczenie tych fragmentów jakie podaje jedno z najpopularniejszych protestanckich przekładów Pisma Świętego, czyli King James Version:

Who shall not fear thee, O Lord, and glorify thy name? for thou only art holy: for all nations shall come and worship before thee; for thy judgments are made manifest. (Ap 15:4)
29Let people serve thee, and nations bow down to thee: be lord over thy brethren, and let thy mother’ sons bow down to thee (Rdz 27:29)

Jedno greckie słowo oddane za pomocą różnych terminów. Zważywszy że nowożytne tłumaczenia ST są opracowywane z wydań Biblii hebrajskiej (BH) pojawiają się różnice z tłumaczeniem LXX. Jednakże biorąc pod uwagę rolę jaka LXX piastowało w formowaniu się chrześcijaństwa moim skromnym zdaniem, w kwestiach fundamentalnych dla wiary winno się odwoływać z jednakową emfazą do BH jak i LXX.

Podobnie jak pokłon miał być oddawany Jakubowi, jak i Juda otrzymuje taką obietnicę:

Judo, ciebie sławić będą bracia twoi, twoja bowiem ręka na karku twych wrogów! Synowie twego ojca będą ci oddawać pokłon!Rdz 49:8
σε αινεσαισαν οι αδελφοι σου αι χειρες σου επι νωτου των εχθρων σου προσκυνησουσιν σοι οι υιοι του πατρος σου

Mimo tych fragmentów Pismo ostrzega przez oddawaniem pokłonów idolom pogan:

Nie będziesz oddawał im pokłonu i nie będziesz im służył, ponieważ Ja Pan, twój Bóg, jestem Bogiem zazdrosnym, który karze występek ojców na synach do trzeciego i czwartego pokolenia względem tych, którzy Mnie nienawidzą. Wj 20:5
προσκυνησεις αυτοις ουδε μη λατρευσης αυτοις εγω γαρ ειμι κυριος ο θεος σου θεος ζηλωτης αποδιδους αμαρτιας πατερων επι τεκνα εως τριτης και τεταρτης γενεας τοις μισουσιν με

ze słowami z Dekalogu współgra zakaz umieszczony w innym miejscu księgi Wyjścia:

Nie będziesz oddawał pokłonu ich bogom i nie będziesz ich czcił. Nie będziesz postępował według ich postępków, lecz zburzysz zupełnie i bezlitośnie połamiesz w kawałki ich stele. Wj 23:24
24ου προσκυνησεις τοις θεοις αυτων ουδε μη λατρευσης αυτοις ου ποιησεις κατα τα εργα αυτων αλλα καθαιρεσει καθελεις και συντριβων συντριψεις τας στηλας αυτων

Prócz terminu proskyneseis wyboldowany został inny czasownik, mianowicie – latreuses (od lateria) , który to w BT został oddany raz jako “służyć” drugi “czcić”. W teologii ikon czasownik ten jak później zostanie to ukazane ma fundamentalne znaczenie.

Wydźwięk zakazu z Dekalogu jak i późniejszego fragmentu jest oczywisty – nie wolno – nie tylko oddawać czci idolom, ale i pokłonu.  Zestawienie tych czasowników – cześć i pokłon może zasygnalizować że mamy do czynienia z pewnym wartościowaniem aktu pokłonu – ten oddawany Jakubowi i Judzie nie jest bałwochwalczy, ten idolom jest. Co jest różni?

Pismo Święte używa kilku czasowników mających określić stosunek oddania, kultu, honoru jednej osoby do drugiej. W Dekalogu czytamy odnośnie relacji dzieci do rodziców:

Czcij ojca twego i matkę twoją, abyś długo żył na ziemi, którą Pan, Bóg twój, da tobie. Wj 20:12
τιμα τον πατερα σου και την μητερα ινα ευ σοι γενηται και ινα μακροχρονιος γενη επι της γης της αγαθης ης κυριος ο θεος σου διδωσιν σοι

Ten sam czasownik występuje w Ewangelii wg. Jana:

aby wszyscy oddawali cześć Synowi, tak jak oddają cześć Ojcu. Kto nie oddaje czci Synowi, nie oddaje czci Ojcu, który Go posłał.Jn 5:23
παντες τιμωσιν τον υιον καθως τιμωσιν τον πατερα ο μη τιμων τον υιον ου τιμα τον πατερα τον πεμψαντα αυτον

W obu wypadkach tłumacz BT oddał grecki termin jako “cześć”, jest to oczywiście dopuszczalne ale prawdopodobniej lepszym terminem jest “oddawać szacunek”.
Bóg nakazuje oddawać szacunek (honorować) rodziców, ale i używa tego samego czasownika aby ukazać obowiązek wobec Syna tj. Jezusa Chrystusa.

Wróćmy jednak to głównego tematu tejże refleksji. Coraz jaśniejsza staje się różnica między pokłonem i szacunkiem a pokłonem i czcią. Może więcej światła rzucą kolejne fragmenty:

Na to odrzekł mu Jezus: Idź precz, szatanie! Jest bowiem napisane: Panu, Bogu swemu, będziesz oddawał pokłon i Jemu samemu służyć będziesz. Mt 4:10
τοτε λεγει αυτω ο ιησους υπαγε σατανα γεγραπται γαρ κυριον τον θεον σου προσκυνησεις και αυτω μονω λατρευσεις

Słowa Jezusa kierowane do szatana są parafrazą cytowanych już fragmentów z księgi Wyjścia, pokłon wraz z czasownikiem latreuseis staje się aspektem kultu zarezerwowanym jedynie dla Boga! Nikomu poza Nim nie można skłądać pokłonu czci.

Dlatego są przed tronem Boga i w Jego świątyni cześć Mu oddają we dnie i w nocy. A Zasiadający na tronie rozciągnie namiot nad nimi. Ap 7:15
δια τουτο εισιν ενωπιον του θρονου του θεου και λατρευουσιν αυτω ημερας και νυκτος εν τω ναω αυτου και ο καθημενος επι του θρονου σκηνωσει επ αυτους

Często jako werset bibiliny przeciwstawiający się kultowi ikon oraz świętych podawany jest fragment z listu Pawła do Rzymian:

Prawdę Bożą przemienili oni w kłamstwo i stworzeniu oddawali cześć, i służyli jemu, zamiast służyć Stwórcy, który jest błogosławiony na wieki. Amen. Rz 1:25
οιτινες μετηλλαξαν την αληθειαν του θεου εν τω ψευδει και εσεβασθησαν και ελατρευσαν τη κτισει παρα τον κτισαντα ος εστιν ευλογητος εις τους αιωνας αμην

Oczywistym jest, że zacytowany pasus z Biblii nie może być utozsamiany z praktyką honorowania ikon z uwagi na użyty czasownik – latria. Sobór w Nicei z 787 bardzo jednoznacznie odróżnił stosunek do ikon – użyto tu tego samego czasownika jak w IV przykazaniu dekalogu odnośnie rodziców – timao, od czci oddawanej Bogu latrii.

Ktoś może się zapytać… no dobrze ale czym do diaska różni się to skoro dla zewnętrznego odbiory pokłon szacunku jak i pokłon czci wygląda identycznie? Czy to rozróżnienie to nie sofistyka, która zatraca sens?

Oczywiście że granica między czcią a szacunkiem może być cienka i jak relacjonuje Pismo bywała przekraczana (historia miedzianego węża zob: Liczb 21:8-9 i 2Król 18:4).
Proszę pamiętać zawsze o słowach ewangelisty Jana, który ostrzega przed pochopnym sądem:

Nie sądźcie z zewnętrznych pozorów, lecz wydajcie wyrok sprawiedliwy. Jn 7:24